Search This Blog

Tuesday, 19 June 2012

Ένας περίπατος στην φυσική ομορφιά της Καρπασίας - Pistacia lentiscus L. – Pistacia chia Desf. - Πιστακία η σχίνος


Για τον μήνα Ιούνιο, ο περίπατός μας συνεχίζεται διασχίζοντας τους οικοτόπους θίνες με σκληρούς θάμνους, Θέρμο – Μεσογειακούς και προερημικούς θάμνους, δάση ελιάς και χαρουπιάς καθώς και δάση τραχείας πεύκης, όπου συναντούμε την Σχινιά.

Περιγραφή
Γνωστή στο νησί μας ως Σσ’ιννιά, το μαστιχόδεντρο ή επιστημονικά Pistacia lentiscus, είναι ένας ρητινοφόρος, αειθαλής και φυλλοβόλος θάμνος ή δενδρύλιο ύψους 1-4μ. Ανήκει στην οικογένεια των Ανακαρδιίδων. Το γένος περιλαμβάνει περίπου 10 είδη, που προέρχονται από τροπικές και υποτροπικές περιοχές. Έχει απλωμένα κλαδιά και ανοιχτό ή σκούρο σταχτί κορμό, ανάλογα με την ηλικία του. Η επιφάνεια του κορμού του έχει ακανόνιστες πλάκες, σαν ρυτίδες, όπως το πεύκο, με βαρεία οσμή ρητίνης. Πρόκειται για δίοικο φυτό.

Τα φύλλα του είναι κατ’ εναλλαγή, σύνθετα, με άρτιο συνήθως αριθμό φυλλαρίων (4-10), πτερωτά, ωοειδή, αρωματικά, με φυλλάρια δερματώδη και στιλπνή με βαθυπράσινη επιφάνεια.

Η Σχίνος όπως και η συκιά είναι θηλυκή ή αρσενική. Στις μασχάλες των φύλλων εμφανίζονται οι βότρεις των ανθέων. Τα μονογενή κιτρινωπά ή κόκκινα μικρά άνθη διατάσσονται σε πυκνούς σύνθετους βότρεις και την γύρη τους την τρυγούν οι μέλισσες. Ανθίζει κατά τους μήνες Φεβρουάριο – Μάρτιο.

Οι καρποί (δρύπες) είναι μικροί και σφαιρικοί, στην αρχή είναι πράσινοι, ύστερα γίνονται κόκκινοι και τέλος, όταν πια ωριμάσουν, γίνονται μαύροι κατά τον Σεπτέμβριο με Δεκέμβριο. Ο πολλαπλασιασμός της Σχίνου γίνεται με σπόρους και μοσχεύματα μαλακού ξύλου το καλοκαίρι. Οι εναέριες καταβολάδες δεν είναι πάντα επιτυχείς τρόπος πολλαπλασιασμού, ειδικά σε κλαδιά με διάμετρο πάνω από 3 εκατοστά.

Οικολογία, εξάπλωση
Ευδοκιμεί σε πετρώδεις πλαγιές, πευκοδάση και αμμοθίνες. Είναι φυτό μεγάλης αντοχής στην ξηρασία, τα κακής ποιότητος εδάφη, την αλατότητα και το ψύχος, ενώ προτιμά ηλιόλουστες θέσεις φύτευσης. Οι εδαφικές απαιτήσεις του είναι μικρές, αφού αναπτύσσεται καλά σε όλα τα εδάφη, αρκεί αυτά να παρέχουν στοιχειώδη αερισμό και υγρασία. Είναι ιδιαίτερα ανθεκτικό σε ρύπανση και ξηρασία, ενώ παγώνει εύκολα σε θερμοκρασίες κάτω από -5C°.

Η Σχίνος σε δοχείο αναπτύσσει μια τελείως διαφορετική συμπεριφορά από αυτή που έχει στο έδαφος. Απαιτεί καλά αεριζόμενα, με καλή αποστράγγιση υποστρώματα. Δεν αρέσκεται στην μεταφύτευση, ενώ ο ρυθμός ανάπτυξης ριζών είναι πολύ αργός. Οι μεταφυτεύσεις καλό είναι να γίνονται όταν αυτές είναι απαραίτητες και μόνο κατά την Άνοιξη και όταν αρχίζει η εμφάνιση της νέας βλάστησης. Δέχεται αυστηρό και συχνό κλάδεμα. Είναι πολύ ευαίσθητη στις χαμηλές θερμοκρασίες.

Στην Κύπρο μας, την συναντούμε στην Καρπασία, στον Ακάμα, στην Λυσό, στο Ακρωτήρι, στον Κορμακίτη, στον Μαζωτό, στην Λάρνακα, στην Βαβατσινιά, στο Φλαμούδι, στον Άγιο Αμβρόσιο Κερύνειας, στον Πενταδάκτυλο και αλλού (0-800m). Στην Ελλάδα είναι κοινότατο είδος και μπορούμε να το βρούμε στην Ζάκυνθο, στην Ρόδο, στην Κρήτη, στην Αιτωλοακαρνανία, στην Εύβοια, στην Μεσσηνία και αλλού. Ακόμα, απαντά σε όλες τις μεσογειακές χώρες, στην Πορτογαλία και στα νησιά του Ατλαντικού.

Στη νήσο Χίο συναντούμε την ποικιλία Pistacia lentiscus var. Chia, η οποία λόγω της εξαιρετικής ποιότητας και του χαρακτηριστικού αρώματος της ρητίνης που παρέχει, θεωρείται ενδημική παραλλαγή και καλείται μαστιχοφόρος σχίνος. Η Μαστίχα Χίου είναι ένα σχετικά ακριβό είδος μπαχαρικού που έχει χρησιμοποιηθεί κυρίως ως τσίχλα για τουλάχιστον 2.400 χρόνια. Γνωρίζει ευρύτατη χρήση στην ζαχαροπλαστική, την αρτοποιία και την μαγειρική.

Χρήσεις
Ο Ιπποκράτης θεωρούσε την Σχίνο φάρμακο για τα γυναικολογικά (έλκη τραχήλου) και εναντίον της υστερίας. Ο Διοσκουρίδης την θεωρούσε στυπτική και την συνιστούσε ως φάρμακο για τις αιμοπτύσεις, τις διάρροιες και τις δυσεντερίες. Η ρητίνη της (και κυρίως της ποικιλίας από την οποία παράγεται η μαστίχα της Χίου) θεωρήθηκε από τον Διοσκουρίδη ως φάρμακο για το στομάχι. Η σύγχρονη ιατρική μελετά τις ιδιότητες της μαστίχας και τα αποτελέσματα είναι πολύ καλά!

Παλαιότερα στην Κρήτη έφτιαχναν μια αλοιφή για την τριχόπτωση με χυμό σχίνου και αγριοκρεμμύδα (Urginea martima). Στην λαϊκή ιατρική, ο φλοιός της σχίνου επουλώνει τις πληγές. Το έλαιο που παράγεται από τους ώριμους σχινόκαρπους, το σχινόλαδο, ήταν ένα παραδοσιακό φάρμακο εναντίων της ωτίτιδας και διαφόρων δερματικών νοσημάτων, κυρίως εκζεμάτων. Η ρητίνη χρησιμοποιήθηκε εναντίων των ελκών του στομάχου.

Οι καρποί χρησιμοποιούνται ευρέως για τον αρωματισμό τροφίμων. Παραδοσιακά, στον νησιώτικο χώρο του Αιγαίου και στην Κύπρο χρησιμοποιούνται για το ζύμωμα του σχινόψωμου(στην Καρπασία ονομάζεται σχινόπιτα), ειδικού άρτου που έχει αρωματιστεί με σχινόκαρπο. Επίσης, χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία αλλαντικών, σαν καρυκεύματα, μέσα στα λουκάνικα. Ο σχινόκαρπος, χάρη στην υπόγλυκη γεύση του και την ευχάριστη μυρωδιά του, τρώγεται και ωμός.

Τα φύλλα του είναι άριστη τροφή για τα οικόσιτα. Οι βοσκοί με το ξύλο του κατασκευάζουν ακόμα και σήμερα γκλίτσες ή άλλα εργαλεία. Από τις ευλύγιστες σχινόβεργες φτιάχνονταν μπαστούνια ή ραβδιά, ζέβλες (στρογγυλός ξύλινος λαιμοδέτης για ζώα) και ξύλινα σκεύη όπου τοποθετούσαν τρόφιμα, ενώ οι ψαράδες το χρησιμοποιούν για να φτιάξουν πασσάλους για τη στερέωση των κουπιών της βάρκας, σκαρμούς της βάρκας ή στεφάνι για την απόχη τους.

Εκδράμετε λοιπόν στην εξοχή και συναντήστε την!


Επιμέλεια:Μαρία Κασιώνη
Πηγές:

  1. Αρωματικά και Αρτυματικά Φυτά στην Κύπρο, Γεώργιος Ν. Χατζηκυριάκου, 2007 Λευκωσία, Πολιτιστικό Ίδρυμα Τράπεζας Κύπρου
  2. Τα ενδημικά φυτά της Κύπρου, Παγκύπρια Ένωση Δασολόγων, 1995 Λευκωσία, Τράπεζα Κύπρου
  3. http://www.laxanika.gr/
  4. http://www.yamadori.gr/
  5. http://agiosgeorgios.webnode.com/
  6. http://www.gardensandplants.com/
  7. http://wildlife-archipelago.gr/
  8. http://tapaidiatisnyxtas.ning.com/
  9. http://www.geoponiko-parko.gr/
  10. http://alykes.wikia.com/
  11. http://livonotos.blogspot.com/
  12. http://votanokipos.com

No comments:

Post a Comment